Kürtçe klasikler yeniden hayat buldu: 170 yıllık Jaba Koleksiyonu 15 cilt halinde yayımlandı

Rusya’nın St. Petersburg kentindeki bir kütüphanede bulunan ve 2013 yılında dijital ortama aktarılan eserler, 15 ciltlik tıpkıbasım halinde yayımlandı. Uzun yıllar sınırlı erişimde kalan ve alanında emsalsiz bir kaynak olarak kabul edilen koleksiyon, kapsamlı bir akademik süreç sonunda araştırmacıların kullanımına açıldı.

Koleksiyon, 39 farklı eserden ve toplam 69 el yazması nüshadan oluşuyor. Bu yönüyle, Kürt dili ve kültürüne dair şimdiye kadar bir araya getirilmiş en kapsamlı kaynaklardan biri olma özelliğini taşıyor. 

Koleksiyonun temeli, 19'uncu yüzyılda Erzurum’da Rus Konsolosu olarak görev yapan Aleksandre Jaba ile Kürt âlim Molla Mahmud Bayezidi tarafından derlenen metinlere dayanıyor. Yaklaşık 170 yıllık geçmişe sahip eserler; edebi metinlerin yanı sıra dilbilimsel, folklorik ve kültürel içerikleri de kapsıyor. Koleksiyonda Ehmedê Xanî, Melayê Bate ve Feqiyê Teyran gibi klasik Kürt edebiyatının öncü isimlerinin eserleri yer alıyor.

Yayına hazırlık süreci, üniversitenin Yaşayan Diller Enstitüsü koordinasyonunda yürütüldü. Çalışmalar, Mardin Artuklu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İbrahim Özcoşar ve baş editör Ahmet Kırkan başta olmak üzere geniş bir akademik ekibin katkılarıyla tamamlandı.

"Kürtçe, Kürt dili ve kültürüyle ilgili birçok alanda ilkleri gerçekleştirdik"

İbrahim Özcoşar, açıklamasında şunları söyledi:

"Mardin Artuklu Üniversitesi, Türkiye'de Kürdoloji çalışmalarını başlatan ilk üniversitedir. Biz bu ilk olmanın hem sevincini hem de gururunu yaşıyoruz. Şu ana kadar Kürtçe, Kürt dili ve kültürüyle ilgili birçok alanda ilkleri gerçekleştirdik. Bu alanda oldukça yetkin ve üst düzey bir akademik kadroya sahibiz. Bu da bizim için ayrıca bir sevinç ve gurur kaynağıdır. Bugün uzun zamandır gündemimizde olan Jaba Koleksiyonu'nun Kültür Bakanlığı ve üniversitemiz iş birliğiyle ortak yayınlanması vesilesiyle bir aradayız. Kürdoloji çalışmalarımız üniversitemizde 2008 yılı sonunda başladı. 2009-2010 yıllarında yaşanan Diller Enstitüsü neticesinde Kürt Dili ve Kültürü Bölümü'nün kurulmasıyla bu çalışmalar önemli bir yapıya kavuştu. Daha sonra lisans, yüksek lisans ve doktora programları açarak çalışmalarımızı sürdürdük. Şu an itibarıyla yaklaşık 2 bine yakın yüksek lisans mezunumuz bulunmaktadır. Bunların bin 400'ü tezsiz, 400 civarı ise tezli yüksek lisans mezunudur. Dolayısıyla Kürt dili çalışmalarında sadece Türkiye'de değil, dünyada da öncü olma hedefiyle çalışmalarımızı yürütüyoruz."

"Çeşitli sebeplerle uzun süre dijital arşiv olarak korunmuştur"

Yoğun çaba ile koleksiyon dijital ortama aktarılarak ülkeye getirildiğini belirten Özcoşar "Jaba Koleksiyonu, Kürt dili araştırmacıları tarafından çok iyi bilinen ve değer verilen bir çalışmadır. Bu koleksiyon, 18. ve 19'uncu yüzyılın ikinci yarısının başlarında Erzurum Konsolosu Alexander Jaba tarafından yapılan araştırmalar ve temaslar sonucunda oluşturulmuştur. Ahmedê Xanî'den Feqiyê Teyran’a kadar birçok Kürt edebiyatı klasiklerinin ve halk edebiyatı ürünlerinin bir araya getirilmesinden oluşur ve Kürt diliyle ilgili çalışmalar içerisinde en değerli kaynaklardan birini oluşturuyor. Bu değerli eserin Türkiye'ye kazandırılması süreci, 2013 yılında merhum Sadri Yıldırım'ın çalışmalarıyla başlamıştır. Üniversite yönetimimizin desteğiyle, yoğun çaba ile koleksiyon dijital ortama aktarılarak ülkemize getirilmiştir. Sonraki süreçte yayınlanması hep gündemde olsa da çeşitli sebeplerle uzun süre dijital arşiv olarak korunmuştur." ifadelerini aktardı.

"2008-2009 yıllarından bu yana destekçisi olan herkese en içten teşekkürlerimi sunuyorum"

2008-2009 yıllarından bu yana bu tür çalışmalarda destekçi olan herkese teşekkürlerini ileten Özcoşar "En son 2019 yılında Ahmet Kırkan Hoca'nın gayretleriyle tekrar gündeme gelmiştir. 'Bu eseri nasıl bilim dünyasına ve kültürle ilgilenen herkese kazandırabiliriz?' sorusuyla yola çıktık. Bu konuda da büyük bir çaba gösterildi. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile üniversitemiz arasında bir protokol imzalandı ve eserin yayın hazırlıkları tamamlandı. Kültür Bakanlığı'nın da üst düzey katkılarıyla bu değerli çalışma yayınlanmış oldu. Bu projeyi gerçekleştiren ekibin tamamının üniversitemizin öğretim üyelerinden oluşması bizim için ayrıca bir gurur kaynağıdır. Bugün bu kıymetli çalışmayı sizlerle ve kamuoyuyla paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyoruz. 2008-2009 yıllarından bu yana bu tür çalışmalarımızın her zaman destekçisi olan herkese en içten teşekkürlerimi sunuyorum. O dönemlerde Başbakan olan Cumhurbaşkanımızın bu konuda bize yol açmasının çok büyük katkıları olmuştur. Yine bu eserin yayınlanmasında Kültür ve Turizm Bakanımızın desteği çok değerliydi. Özellikle Gülşen Orhan Hanımefendi'ye emekleri için tekrar teşekkür etmek isterim. Ahmet Kırkan Hoca da bu işin başından beri en büyük hizmetkarı olarak büyük bir özveriyle çalıştı." şeklinde konuştu.

Yaşayan Diller Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Ahmet Kırkan da Kürtçe açıklamalarda bulunarak, koleksiyonun Kürt dili ve edebiyatı araştırmaları açısından temel başvuru kaynaklarından biri olarak değerlendirildiğini belirtti.